Deprem büyüklüğü nedir: Richter ölçeği, moment büyüklüğü ve şiddet
6 ile 7 büyüklüğündeki deprem arasında ne kadar fark var? Richter ölçeği, moment büyüklüğü (Mw), deprem şiddeti ve derinliğin önemi tablolarla.
· 6 dk okuma
Kısaca
Deprem büyüklüğü logaritmik bir ölçektir: Bir birimlik artış, açığa çıkan enerjide yaklaşık 32 kat, iki birimlik artış yaklaşık bin kat fark demektir. Richter ölçeği (ML) yerel depremler için, moment büyüklüğü (Mw) ise büyük depremler için kullanılır. Büyüklük depremin kaynağını, şiddet ise belirli bir noktadaki etkisini anlatır.
Bir deprem olduğunda ilk merak edilen, büyüklüğüdür. Ancak “5 mi, 6 mı?” sorusunun arkasında çoğu zaman yanlış bilinen bir gerçek yatar: Deprem büyüklüğü doğrusal değil, logaritmik bir ölçektir. Yani 7 büyüklüğündeki bir deprem, 6'lık bir depremin biraz büyüğü değil, ondan kat kat güçlüsüdür.
Bir büyüklük farkı ne demek
Büyüklük bir birim arttığında sismometrede ölçülen dalga genliği 10 kat, açığa çıkan enerji ise yaklaşık 32 kat artar. İki birim fark, yaklaşık bin kat enerji demektir.
| Karşılaştırma | Enerji farkı |
|---|---|
| 6'ya karşı 5 | Yaklaşık 32 kat |
| 7'ye karşı 6 | Yaklaşık 32 kat |
| 7'ye karşı 5 | Yaklaşık 1.000 kat |
| 8'e karşı 6 | Yaklaşık 1.000 kat |
Bu yüzden “küçük depremler enerji boşaltıyor, büyüğü önlüyor” düşüncesi doğru değildir. 7 büyüklüğündeki tek bir depremin enerjisini boşaltmak için yaklaşık 32 tane 6'lık ya da bin tane 5'lik deprem gerekir. Bu ve benzeri yanlış inanışları deprem tahmin edilebilir mi yazımızda ele aldık.
Richter ölçeği ve moment büyüklüğü
Richter ölçeği 1935'te Kaliforniya'daki yerel depremler için geliştirildi ve yerel büyüklük (ML) olarak bilinir. Büyük depremlerde Richter ölçeği “doyar”, yani gerçek büyüklüğü olduğundan küçük gösterir. Bu nedenle bugün büyük depremler için moment büyüklüğü (Mw) kullanılır. Moment büyüklüğü, fayın kırılan alanı ve kayma miktarı üzerinden hesaplanır ve en büyük depremleri de doğru ölçer.
Günlük dilde hâlâ “Richter ölçeğine göre 6,2” denir; ama duyurulan değer çoğu zaman ML ya da Mw'dir. Farklı kurumların aynı deprem için farklı sayılar vermesinin bir nedeni de budur. AFAD, Kandilli ve EMSC farkı
Büyüklüğe göre depremlerin etkisi
| Büyüklük | Genel etkisi | Dünyada yılda yaklaşık |
|---|---|---|
| 2,0–3,9 | Çoğunlukla hissedilmez ya da hafif hissedilir | Yüz binlerce |
| 4,0–4,9 | Hissedilir, eşyalar sallanır; hasar nadirdir | 13.000 |
| 5,0–5,9 | Zayıf yapılarda hasar olabilir | 1.300 |
| 6,0–6,9 | Yerleşim yerlerinde ciddi hasar | 130 |
| 7,0–7,9 | Geniş alanda ağır hasar | 15 |
| 8,0 ve üzeri | Yüzlerce kilometrelik alanda yıkım | 1 |
Büyüklük ile şiddet aynı şey değil
Büyüklük, depremin kaynağında açığa çıkan enerjiyi anlatır ve her deprem için tek bir sayıdır. Şiddet ise sarsıntının belirli bir noktada ne kadar güçlü hissedildiğini ve ne kadar hasar verdiğini anlatır; Roma rakamlarıyla I'den XII'ye kadar derecelendirilir. Aynı deprem, merkeze yakın bir köyde IX, 100 kilometre ötedeki bir şehirde V şiddetinde hissedilebilir.
Derinlik neden önemli
Aynı büyüklükteki bir deprem, yüzeye yakın olduğunda çok daha yıkıcıdır. 70 kilometreden sığ depremlere sığ deprem denir. Türkiye'deki depremlerin büyük çoğunluğu 30 kilometreden sığdır; bu da orta büyüklükteki depremlerin bile güçlü hissedilmesine yol açar.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Richter ölçeği hâlâ kullanılıyor mu?
Küçük ve orta büyüklükteki yerel depremler için yerel büyüklük (ML) hâlâ kullanılır. Büyük depremlerde ise daha doğru sonuç veren moment büyüklüğü (Mw) tercih edilir.
7 büyüklüğündeki deprem 6'dan ne kadar güçlü?
Yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Sismometrede ölçülen dalga genliği ise 10 kat büyüktür.
Kaç büyüklüğündeki deprem tehlikelidir?
Sığ bir 5 büyüklüğündeki deprem bile zayıf binalarda hasara yol açabilir. 6 ve üzeri depremler yerleşim yerlerinde ciddi hasar verebilir. Asıl belirleyici olan binanın sağlamlığı ve zemindir.