İçeriğe geç

Deprem büyüklüğü nedir: Richter ölçeği, moment büyüklüğü ve şiddet

6 ile 7 büyüklüğündeki deprem arasında ne kadar fark var? Richter ölçeği, moment büyüklüğü (Mw), deprem şiddeti ve derinliğin önemi tablolarla.

· 6 dk okuma

Kısaca

Deprem büyüklüğü logaritmik bir ölçektir: Bir birimlik artış, açığa çıkan enerjide yaklaşık 32 kat, iki birimlik artış yaklaşık bin kat fark demektir. Richter ölçeği (ML) yerel depremler için, moment büyüklüğü (Mw) ise büyük depremler için kullanılır. Büyüklük depremin kaynağını, şiddet ise belirli bir noktadaki etkisini anlatır.

Bir deprem olduğunda ilk merak edilen, büyüklüğüdür. Ancak “5 mi, 6 mı?” sorusunun arkasında çoğu zaman yanlış bilinen bir gerçek yatar: Deprem büyüklüğü doğrusal değil, logaritmik bir ölçektir. Yani 7 büyüklüğündeki bir deprem, 6'lık bir depremin biraz büyüğü değil, ondan kat kat güçlüsüdür.

Bir büyüklük farkı ne demek

Büyüklük bir birim arttığında sismometrede ölçülen dalga genliği 10 kat, açığa çıkan enerji ise yaklaşık 32 kat artar. İki birim fark, yaklaşık bin kat enerji demektir.

Enerji karşılaştırması yaklaşıktır
KarşılaştırmaEnerji farkı
6'ya karşı 5Yaklaşık 32 kat
7'ye karşı 6Yaklaşık 32 kat
7'ye karşı 5Yaklaşık 1.000 kat
8'e karşı 6Yaklaşık 1.000 kat

Bu yüzden “küçük depremler enerji boşaltıyor, büyüğü önlüyor” düşüncesi doğru değildir. 7 büyüklüğündeki tek bir depremin enerjisini boşaltmak için yaklaşık 32 tane 6'lık ya da bin tane 5'lik deprem gerekir. Bu ve benzeri yanlış inanışları deprem tahmin edilebilir mi yazımızda ele aldık.

Richter ölçeği ve moment büyüklüğü

Richter ölçeği 1935'te Kaliforniya'daki yerel depremler için geliştirildi ve yerel büyüklük (ML) olarak bilinir. Büyük depremlerde Richter ölçeği “doyar”, yani gerçek büyüklüğü olduğundan küçük gösterir. Bu nedenle bugün büyük depremler için moment büyüklüğü (Mw) kullanılır. Moment büyüklüğü, fayın kırılan alanı ve kayma miktarı üzerinden hesaplanır ve en büyük depremleri de doğru ölçer.

Günlük dilde hâlâ “Richter ölçeğine göre 6,2” denir; ama duyurulan değer çoğu zaman ML ya da Mw'dir. Farklı kurumların aynı deprem için farklı sayılar vermesinin bir nedeni de budur. AFAD, Kandilli ve EMSC farkı

Büyüklüğe göre depremlerin etkisi

Dünyadaki yıllık ortalama sayılar ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) tahminlerine dayanır
BüyüklükGenel etkisiDünyada yılda yaklaşık
2,0–3,9Çoğunlukla hissedilmez ya da hafif hissedilirYüz binlerce
4,0–4,9Hissedilir, eşyalar sallanır; hasar nadirdir13.000
5,0–5,9Zayıf yapılarda hasar olabilir1.300
6,0–6,9Yerleşim yerlerinde ciddi hasar130
7,0–7,9Geniş alanda ağır hasar15
8,0 ve üzeriYüzlerce kilometrelik alanda yıkım1

Büyüklük ile şiddet aynı şey değil

Büyüklük, depremin kaynağında açığa çıkan enerjiyi anlatır ve her deprem için tek bir sayıdır. Şiddet ise sarsıntının belirli bir noktada ne kadar güçlü hissedildiğini ve ne kadar hasar verdiğini anlatır; Roma rakamlarıyla I'den XII'ye kadar derecelendirilir. Aynı deprem, merkeze yakın bir köyde IX, 100 kilometre ötedeki bir şehirde V şiddetinde hissedilebilir.

Derinlik neden önemli

Aynı büyüklükteki bir deprem, yüzeye yakın olduğunda çok daha yıkıcıdır. 70 kilometreden sığ depremlere sığ deprem denir. Türkiye'deki depremlerin büyük çoğunluğu 30 kilometreden sığdır; bu da orta büyüklükteki depremlerin bile güçlü hissedilmesine yol açar.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Richter ölçeği hâlâ kullanılıyor mu?

Küçük ve orta büyüklükteki yerel depremler için yerel büyüklük (ML) hâlâ kullanılır. Büyük depremlerde ise daha doğru sonuç veren moment büyüklüğü (Mw) tercih edilir.

7 büyüklüğündeki deprem 6'dan ne kadar güçlü?

Yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Sismometrede ölçülen dalga genliği ise 10 kat büyüktür.

Kaç büyüklüğündeki deprem tehlikelidir?

Sığ bir 5 büyüklüğündeki deprem bile zayıf binalarda hasara yol açabilir. 6 ve üzeri depremler yerleşim yerlerinde ciddi hasar verebilir. Asıl belirleyici olan binanın sağlamlığı ve zemindir.