Deprem önceden tahmin edilebilir mi: Doğru bilinen yanlışlar
Deprem havası, hayvanların önceden hissetmesi, hayat üçgeni ve küçük depremlerin büyüğü önlemesi: Bilimin bu konularda söyledikleri.
· 6 dk okuma
Kısaca
Hayır, depremler önceden tahmin edilemez. Bilim, bir bölgede belirli bir sürede deprem olma olasılığını hesaplayabilir ve deprem başladıktan sonra erken uyarı verebilir, ancak tarih ve saat söyleyemez. Deprem havası, hayat üçgeni ve küçük depremlerin büyüğü önlediği gibi inanışlar bilimsel olarak doğru değildir.
Her büyük depremden sonra sosyal medyada “önceden bilmiştim” diyen paylaşımlar ve yeni tarih tahminleri dolaşır. Peki bilim, depremlerin ne zaman olacağını söyleyebilir mi? Kısa cevap: Hayır. Bugüne kadar hiçbir bilim insanı ya da yöntem, büyük bir depremin yerini, zamanını ve büyüklüğünü birlikte, önceden ve güvenilir biçimde tahmin edemedi.
Tahmin, olasılık ve erken uyarı
| Kavram | Ne söyler | Mümkün mü |
|---|---|---|
| Tahmin | “Şu tarihte, şurada, şu büyüklükte deprem olacak” | Hayır |
| Olasılık | “Bu fayda 30 yıl içinde büyük deprem olma olasılığı yüksek” | Evet |
| Erken uyarı | “Deprem başladı, sarsıntı birkaç saniye içinde size ulaşacak” | Evet |
Erken uyarı, tahmin değildir: Deprem başladıktan sonra çalışır ve yıkıcı dalgalar ulaşmadan önceki birkaç saniyeyi kazandırır. Erken uyarı nasıl çalışır
Yaygın yanlışlar
“Deprem havası” diye bir şey var
Depremler yerin kilometrelerce altında olur; sıcak, sisli ya da durgun hava ile bilinen bir ilişkileri yoktur. Depremler her mevsimde, her hava koşulunda yaşanır.
Hayvanlar depremi önceden hisseder
Hayvanlar, insanların fark etmediği ilk zayıf dalgaları (P dalgası) birkaç saniye önce hissedebilir. Ancak günler öncesinden depremi “bildikleri”ne dair güvenilir ve tekrarlanabilir bir bilimsel kanıt yoktur.
Küçük depremler büyüğü önler
Bir büyüklük farkı yaklaşık 32 kat enerji demektir. 7'lik bir depremin enerjisini boşaltmak için yaklaşık bin tane 5'lik deprem gerekir. Küçük depremler büyük depremi önlemez. Deprem büyüklüğü
Hayat üçgeni en güvenli yöntemdir
Eşyaların yanına kıvrılarak bir “boşluk” oluşacağını savunan hayat üçgeni yöntemi, AFAD ve uluslararası afet kuruluşları tarafından önerilmez. Sarsıntı sırasında yer değiştirmeye çalışmak yaralanma riskini artırır. Önerilen hareket çök, kapan, tutundur. Deprem anında ne yapmalı
Kapı eşiği en güvenli yerdir
Eski kerpiç evlerde kapı kasası evin en sağlam yeri olabilirdi. Modern binalarda ise kapılar ek bir koruma sağlamaz; sallanan kapı yaralanmaya bile neden olabilir.
Depremler çoğunlukla gece olur
Depremler günün her saatinde eşit olasılıkla yaşanır. Gece olanların daha çok akılda kalmasının nedeni, insanların uykuda yakalanması ve can kayıplarının daha yüksek olmasıdır.
Ne yapabiliriz
Depremin zamanını bilemesek de nerelerde büyük depremler olacağını biliyoruz. Türkiye'nin fay hatları haritası bellidir. Asıl yapılması gereken, kehanetleri takip etmek değil, binamızı ve ailemizi hazırlamaktır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Deprem önceden bilinebilir mi?
Hayır. Bilim, depremlerin tarihini ve saatini önceden söyleyemez. Yalnızca bir bölgede belirli bir sürede deprem olma olasılığını hesaplayabilir.
Hayat üçgeni doğru mu?
Hayır. AFAD ve uluslararası afet kuruluşları hayat üçgenini önermez. Sarsıntı sırasında önerilen hareket çök, kapan, tutundur.
Deprem kehanetlerine inanmalı mıyım?
Hayır. Belirli bir tarih ve saat veren deprem tahminlerinin bilimsel bir dayanağı yoktur. Resmî bilgi için AFAD'ı takip edin.