Artçı deprem nedir, ne kadar sürer: Artçılar hakkında doğru bilinenler
Büyük bir depremden sonra artçılar neden olur, ne kadar sürer ve ana depremden büyük olabilir mi? Öncü deprem, Båth yasası ve artçı döneminde güvenlik.
· 5 dk okuma
Kısaca
Artçı depremler, büyük bir depremden sonra aynı bölgede olan daha küçük depremlerdir. Sayıları ilk günlerde en yüksektir ve zamanla azalır; büyük depremlerde aylarca sürebilir. En büyük artçı genellikle ana depremden yaklaşık 1,2 birim küçüktür, ancak bazen daha büyük bir deprem gelebilir.
Büyük bir depremin ardından günlerce, hatta aylarca süren daha küçük sarsıntılara artçı deprem denir. Ana depremde kırılan fay ve çevresindeki kayaçlar, yeni duruma uyum sağlarken artçılar üretir.
Artçılar ne kadar sürer
Artçıların sayısı ana depremden hemen sonra en yüksektir ve zamanla azalır. Bilim insanları bu azalmayı Omori yasası ile tanımlar: Artçıların sıklığı kabaca geçen süreyle ters orantılı düşer. Yani ilk gün yüzlerce artçı olurken, bir hafta sonra bu sayı belirgin biçimde azalır. Büyük depremlerde artçılar aylar, hatta yıllar sürebilir.
En büyük artçı ne kadar büyük olur
Båth yasası olarak bilinen gözleme göre en büyük artçı, ana depremden ortalama 1,2 birim küçüktür. Örneğin 7 büyüklüğündeki bir depremden sonra 5,8 civarında bir artçı beklenebilir. Bu bir ortalamadır; daha büyük artçılar da görülebilir.
Artçı ana depremden büyük olabilir mi
Bazen evet. Bir depremin ardından daha büyük bir deprem gelirse, ilk deprem geriye dönük olarak öncü deprem adını alır. Hangi depremin öncü olduğu ancak sonradan anlaşılabilir. 6 Şubat 2023'te Pazarcık depreminden dokuz saat sonra neredeyse aynı büyüklükte bir deprem yaşanması, bu olasılığın gerçek olduğunu gösterdi. 6 Şubat depremleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Öncü deprem | Daha büyük bir depremden önce gelen deprem (sonradan anlaşılır) |
| Ana şok | Bir deprem dizisindeki en büyük deprem |
| Artçı deprem | Ana şoktan sonra, aynı bölgede olan daha küçük depremler |
| Deprem fırtınası | Belirgin bir ana şok olmadan çok sayıda benzer büyüklükte deprem |
Artçı döneminde güvenlik
- Hasarlı binalara girmeyin; artçılar zayıflamış yapıları yıkabilir.
- Hasar tespiti yapılmadan, “hafif çatlak” görünen binalarda kalmayın.
- Gece uyurken deprem çantanızı ve ayakkabınızı yanınızda tutun.
- Her artçıda çök, kapan, tutun hareketini tekrarlayın.
- Sosyal medyada dolaşan “yarın saat şu kadarda büyük deprem olacak” gibi iddialara itibar etmeyin.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Artçı depremler ne zaman biter?
Kesin bir bitiş zamanı yoktur. Sayıları ilk günlerde çok yüksektir ve zamanla azalır. Büyük depremlerde artçılar aylarca, bazen yıllarca sürebilir.
Depremden sonra eve ne zaman girilir?
Binada yetkililer tarafından hasar tespiti yapılmadan ve güçlü artçılar azalmadan içeri girmemek gerekir. Gözle görülen çatlaklar, kapı ve pencerelerin sıkışması tehlike işaretidir.