Türkiye'de tsunami riski: Hangi kıyılar etkilenebilir, ne yapmalı
Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında tsunami olur mu? Türkiye'de yaşanmış tsunamiler, tsunaminin uyarı işaretleri ve kıyıdaysanız yapmanız gerekenler.
· 5 dk okuma
Kısaca
Türkiye'de tsunami riski en çok Ege ve Akdeniz kıyılarında, daha düşük ölçüde Marmara'dadır. Yakın dönemde 2017 Bodrum ve 2020 Sisam depremlerinden sonra küçük tsunamiler yaşandı. Kıyıda güçlü bir sarsıntı hissederseniz ya da denizin çekildiğini görürseniz uyarı beklemeden yüksek bir yere çıkın.
Tsunami denince çoğumuzun aklına Japonya ya da Endonezya gelir. Oysa Türkiye'nin üç denizi de tarih boyunca tsunamilerden etkilendi ve yakın dönemde de küçük ölçekli tsunamiler yaşandı.
Tsunami nasıl oluşur
Deniz tabanının altında yaşanan güçlü bir deprem, tabanı aniden yükseltir ya da alçaltır ve üzerindeki su kütlesini harekete geçirir. Denizaltı heyelanları ve yanardağ patlamaları da tsunamiye yol açabilir. Açık denizde neredeyse fark edilmeyen dalgalar, sığ kıyılara yaklaştıkça yavaşlar ve yükselir.
Türkiye'de yaşanmış tsunamiler
| Yıl | Olay | Etkilenen kıyı |
|---|---|---|
| 365 | Girit depremi | Doğu Akdeniz'in büyük bölümü |
| 1956 | Amorgos depremi | Ege adaları ve kıyıları |
| 1999 | Gölcük depremi | İzmit Körfezi |
| 2017 | Bodrum–İstanköy depremi | Bodrum kıyıları |
| 2020 | Sisam depremi | Seferihisar (Sığacık), İzmir |
| 2023 | Kahramanmaraş depremleri | İskenderun'da kıyıda deniz taşması |
Hangi kıyılar risk altında
- Ege kıyıları: Helen Yayı ve Ege'deki faylar nedeniyle en yüksek risk bu bölgededir. Ege fay hatları
- Akdeniz kıyıları: Girit ve Kıbrıs çevresindeki dalma zonları büyük tsunamiler üretebilir.
- Marmara Denizi: Kapalı bir deniz olsa da fay ve denizaltı heyelanları kıyıda yerel tsunamilere neden olabilir. Marmara Fayı
- Karadeniz: Görece düşük risklidir.
Tsunaminin uyarı işaretleri
- Kıyıdayken ayakta durmakta zorlandığınız güçlü ya da uzun süren bir sarsıntı
- Denizin aniden ve alışılmadık biçimde geri çekilmesi
- Denizden gelen alçak bir uğultu ya da gürültü
Bu işaretlerden birini fark ederseniz resmî bir uyarı beklemeyin. Kandilli Rasathanesi bölgesel tsunami izleme merkezi olarak çalışır, ancak yakın kaynaklı bir tsunami kıyıya dakikalar içinde ulaşabilir.
Kıyıdaysanız ne yapmalısınız
- Hemen kıyıdan uzaklaşın ve mümkün olan en yüksek noktaya çıkın.
- Zaman yoksa sağlam, çok katlı bir binanın üst katlarına çıkın.
- Denizin çekildiği alana, balık ya da kabuk toplamak için kesinlikle gitmeyin.
- İlk dalgadan sonra kıyıya dönmeyin; tsunami birden fazla dalgadan oluşur ve sonraki dalgalar daha büyük olabilir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Türkiye'de tsunami olur mu?
Evet. Ege, Akdeniz ve Marmara kıyılarında tarih boyunca tsunamiler yaşandı. Yakın dönemde 2017 Bodrum ve 2020 Sisam depremlerinden sonra küçük tsunamiler görüldü.
Marmara'da tsunami olur mu?
Olabilir. 1999 Gölcük depreminde İzmit Körfezi'nde yerel bir tsunami gözlendi. Büyük bir Marmara depremi ve olası denizaltı heyelanları kıyılarda yerel tsunamilere yol açabilir.