İçeriğe geç

Türkiye fay hatları haritası: Aktif faylar ve geçtiği iller

Kuzey Anadolu, Doğu Anadolu, Batı Anadolu ve Ölü Deniz fay hatları nerelerden geçiyor? Türkiye'nin neden bu kadar çok deprem yaşadığını ve evinizin fay hattına yakın olup olmadığını nasıl öğreneceğinizi anlatıyoruz.

· 9 dk okuma

Kısaca

Türkiye'nin başlıca fay sistemleri Kuzey Anadolu Fayı (yaklaşık 1.500 km), Doğu Anadolu Fayı (yaklaşık 550–600 km), Batı Anadolu'nun graben sistemi ve Hatay'daki Ölü Deniz Fay Zonu'dur. Arap levhasının kuzeye itmesiyle Anadolu bloğu yılda yaklaşık 2 cm batıya kaçar ve bu hareket büyük depremlere yol açar. Evinizin konumundaki tehlikeyi AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan öğrenebilirsiniz.

Türkiye, dünyanın en etkin deprem kuşaklarından biri olan Alp–Himalaya deprem kuşağı üzerinde yer alır. Ülkemizi sallayan depremlerin neredeyse tamamı birkaç büyük fay sisteminden kaynaklanır. Bu rehberde Türkiye'nin başlıca fay hatlarını, geçtikleri bölgeleri ve bu faylar üzerinde yaşanmış önemli depremleri tek sayfada topladık.

Türkiye neden bu kadar çok deprem yaşıyor

Anadolu, üç büyük levhanın arasında sıkışmış bir bloktur. Güneydoğudan Arap levhası kuzeye doğru ilerler ve Anadolu'yu Avrasya levhasına doğru iter. Kuzeyde sağlam Avrasya levhası, güneybatıda ise Ege'nin altına dalan Afrika levhası bulunur. Bu sıkışmanın sonucunda Anadolu bloğu, iki büyük fay boyunca yılda yaklaşık 2 santimetre hızla batıya doğru kaçar.

Batıya kaçan blok, kuzeyde Kuzey Anadolu Fay Hattı, güneydoğuda ise Doğu Anadolu Fay Hattı boyunca kayar. Ege'de ise kabuk kuzey–güney doğrultusunda gerilir ve Batı Anadolu'nun graben sistemleri oluşur. Bu hareket kesintisiz değildir: Faylar yıllarca kilitli kalır, biriken enerji bir anda boşaldığında deprem olur.

Türkiye'nin başlıca fay hatları

Türkiye'nin başlıca fay sistemleri (uzunluklar yaklaşıktır)
Fay sistemiTürüYaklaşık uzunlukÖnemli depremler
Kuzey Anadolu FayıSağ yanal doğrultu atımlı1.500 km1939 Erzincan, 1999 Gölcük, 1999 Düzce
Doğu Anadolu FayıSol yanal doğrultu atımlı550–600 km1971 Bingöl, 2020 Elazığ, 2023 Kahramanmaraş
Batı Anadolu graben sistemiNormal (açılma) faylarÇok sayıda kısa fay1970 Gediz, 2020 Sisam (İzmir)
Ölü Deniz Fay ZonuSol yanal doğrultu atımlıTürkiye bölümü Hatay2023 Hatay (Defne)
Doğu Anadolu sıkışma bölgesiBindirme ve doğrultu atımlıBölgesel1976 Çaldıran, 2011 Van

Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF)

Bingöl'ün Karlıova ilçesinden başlayıp Erzincan, Tokat, Amasya, Bolu, Düzce, Sakarya ve Kocaeli üzerinden Marmara Denizi'ne, oradan da Saros Körfezi ile Kuzey Ege'ye uzanır. Dünyanın en iyi incelenmiş ve en etkin doğrultu atımlı faylarından biridir. Ayrıntılar için Kuzey Anadolu Fay Hattı rehberimize bakabilirsiniz.

Doğu Anadolu Fay Hattı (DAF)

Karlıova'da KAF ile buluşur ve güneybatıya doğru Bingöl, Elazığ, Malatya, Adıyaman ve Kahramanmaraş üzerinden Hatay'a kadar ilerler. 6 Şubat 2023'te bu fay üzerinde yaşanan Kahramanmaraş depremleri, Cumhuriyet tarihinin en yıkıcı afeti oldu.

Batı Anadolu ve Ege

Ege Bölgesi'nde Gediz, Büyük Menderes, Küçük Menderes ve Simav gibi doğu–batı uzanımlı çöküntü havzaları (grabenler) bulunur. Bu bölgedeki faylar daha kısadır ama sayıca çoktur; İzmir, Manisa, Aydın, Denizli ve Muğla gibi kalabalık şehirleri doğrudan etkiler.

Ölü Deniz Fay Zonu

Kızıldeniz'den kuzeye, Ürdün, İsrail, Lübnan ve Suriye boyunca uzanıp Hatay'da Doğu Anadolu Fayı ile birleşir. Antakya, tarih boyunca bu fay sisteminin ürettiği depremlerle defalarca yıkılmıştır.

Deprem bölgeleri haritası yerine deprem tehlike haritası

Uzun yıllar kullanılan ve Türkiye'yi 1'den 5'e kadar “deprem bölgelerine” ayıran harita, 2019'dan itibaren yerini Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na bıraktı. Yeni harita, bir bölgeyi tek bir numarayla sınıflandırmak yerine her nokta için beklenen yer hareketini (en büyük yer ivmesi) gösterir. Bu nedenle “İstanbul kaçıncı deprem bölgesi” gibi sorular artık resmî olarak geçerli değildir; doğru soru “bulunduğum noktada beklenen yer hareketi nedir” olmalıdır.

Evim fay hattına yakın mı, nasıl öğrenirim

  1. AFAD Türkiye Deprem Tehlike Haritası (tdth.afad.gov.tr) üzerinden adresinizi ya da koordinatınızı girerek bulunduğunuz noktadaki tehlike değerlerini görebilirsiniz.
  2. MTA Yerbilimleri Harita Görüntüleyici (yerbilimleri.mta.gov.tr) ile diri fayların konumunu harita üzerinde inceleyebilirsiniz.
  3. Binanızın dayanıklılığını öğrenmek için yetkili kuruluşlara riskli yapı tespiti yaptırabilirsiniz.

Fay hattına uzak olmak tek başına güvenlik anlamına gelmez. Hasarı belirleyen en önemli etkenler binanın yapım kalitesi ve zemin koşullarıdır. 1999 ve 2023 depremlerinde fayın onlarca kilometre uzağındaki yumuşak zeminlerde de ağır hasar görüldü.

Fay hattında yaşıyorsanız ne yapmalısınız

  • Binanızın hangi yönetmeliğe göre yapıldığını öğrenin; 2000 öncesi binalar için uzman görüşü alın.
  • Evinizdeki deprem risklerini azaltın: dolapları duvara sabitleyin, yatağı pencere ve raf altından uzaklaştırın.
  • Ailecek bir buluşma noktası belirleyin ve deprem çantanızı hazırlayın.
  • Telefonunuza Deprem uygulamasını kurup aile üyelerinizi Aile Çemberi'ne ekleyin.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Türkiye'de kaç tane fay hattı var?

MTA'nın 2012'de yayımladığı Türkiye Diri Fay Haritası'nda yaklaşık 500 diri fay yer alır. Bunların en uzun ve en etkin olanları Kuzey Anadolu ve Doğu Anadolu fay hatlarıdır.

Türkiye'nin en tehlikeli fay hattı hangisi?

Ürettiği büyük depremlerin sayısı ve geçtiği nüfus yoğunluğu nedeniyle Kuzey Anadolu Fay Hattı, özellikle de Marmara Denizi içindeki bölümü en çok izlenen faydır. Ancak 2023 depremleri, Doğu Anadolu Fayı'nın da aynı ölçüde yıkıcı olabileceğini gösterdi.

Deprem riski olmayan il var mı?

Türkiye'de deprem tehlikesinin tamamen yok sayılabileceği bir il yoktur. Konya, Karaman ve Güneydoğu'nun bazı bölgeleri görece düşük tehlike değerlerine sahiptir ama orta büyüklükte depremler buralarda da yaşanabilir.

Fay hattının üzerine bina yapılabilir mi?

Fay hattının hemen üzerinde, yüzey kırığının geçtiği şeritte yapılaşma önerilmez. Bunun dışında kalan alanlarda zemine ve yönetmeliğe uygun yapılmış binalar büyük depremlerde ayakta kalabilir.