İçeriğe geç

Komşularımızın fay hatları: Yunanistan, İtalya, İran ve Himalayalar

Alp–Himalaya kuşağındaki ülkeler nasıl depremler yaşıyor? Helen Yayı, Apeninler, Zagros Dağları ve Himalayalar'daki büyük depremler.

· 6 dk okuma

Kısaca

Alp–Himalaya kuşağındaki ülkeler, güneydeki levhaların Avrasya'ya doğru itilmesiyle deprem yaşar. Yunanistan Helen Yayı nedeniyle Avrupa'nın en etkin deprem ülkesidir; İtalya'da Apeninler, İran'da Zagros, Nepal'de Himalayalar büyük depremler üretir.

Türkiye'nin içinde bulunduğu Alp–Himalaya deprem kuşağı, Atlas Dağları'ndan Endonezya'ya kadar uzanır. Bu kuşaktaki ülkeler benzer bir tektonik hikâyeyi paylaşır: Güneydeki levhalar kuzeye, Avrasya levhasına doğru itilir. Bu yazıda komşu ve yakın bölgelerin deprem karakterini özetliyoruz.

Yunanistan ve Helen Yayı

Yunanistan, Avrupa'nın deprem açısından en etkin ülkesidir. Afrika levhası, Girit'in güneyindeki Helen Yayı boyunca Ege'nin altına dalar. Bu dalma, hem Ege'deki gerilmeye hem de Türkiye'nin batı kıyılarını etkileyen depremlere yol açar. 2017 Bodrum–İstanköy ve 2020 Sisam depremleri, iki ülkenin aynı fay sistemlerini paylaştığını gösterdi. Ege fay hatları

İtalya ve Apeninler

İtalya'yı boydan boya kat eden Apenin Dağları boyunca çok sayıda normal fay bulunur. 1908 Messina depremi (7,1) ve tsunamisi yaklaşık 80 bin kişinin hayatını kaybetmesine neden oldu. 2009 L'Aquila (6,3) ve 2016 Orta İtalya depremleri ise tarihî kasabalarda ağır hasar bıraktı.

İran ve Zagros

Arap levhasının kuzeye itilmesi, İran'da Zagros Dağları boyunca güçlü bir sıkışmaya yol açar. İran, tarihte çok ölümcül depremler yaşadı: 1990 Manjil–Rudbar depremi (7,4) yaklaşık 40 bin, 2003 Bam depremi (6,6) ise 26 binden fazla can aldı. Bam depremi, kerpiç yapıların ne kadar savunmasız olduğunu gösterdi.

Himalayalar ve Nepal

Hint levhası, Avrasya levhasına yılda birkaç santimetre hızla çarparak dünyanın en yüksek dağlarını yükseltmeye devam ediyor. Bu çarpışma, büyük bindirme depremleri üretir. 25 Nisan 2015 Gorkha depremi (7,8), Nepal'de yaklaşık 9 bin kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. 2005 Keşmir depremi (7,6) ise Pakistan ve Hindistan'da 80 binden fazla can aldı.

Kuzey Afrika

Afrika ve Avrasya levhalarının yaklaşması Fas ve Cezayir'i de etkiler. 8 Eylül 2023'te Fas'ın Atlas Dağları'nda yaşanan 6,8 büyüklüğündeki deprem, yaklaşık 3 bin kişinin ölümüne neden oldu.

Alp–Himalaya kuşağından seçilmiş depremler
YılÜlkeDepremBüyüklük
1908İtalyaMessina7,1
1990İranManjil–Rudbar7,4
2003İranBam6,6
2005PakistanKeşmir7,6
2015NepalGorkha7,8
2023FasAl Haouz6,8
2023TürkiyeKahramanmaraş7,7

Bu depremlerin ortak dersi, Türkiye için de geçerlidir: Can kaybını belirleyen asıl etken yapı kalitesidir. Hazırlık için deprem anında ne yapmalı rehberimize göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Avrupa'da en çok deprem olan ülke hangisi?

Yunanistan. Helen Yayı boyunca Afrika levhasının Ege'nin altına dalması, ülkeyi Avrupa'nın en etkin deprem bölgesi yapar. İtalya ise ikinci sıradadır.

Yunanistan'daki depremler Türkiye'yi etkiler mi?

Evet. Ege'deki faylar iki ülke arasında paylaşılır. 2020 Sisam depremi İzmir'de, 2017 Bodrum–İstanköy depremi ise Bodrum'da hasara ve küçük tsunamilere yol açtı.