Dünyanın fay hatları: Pasifik Ateş Çemberi ve deprem kuşakları
Depremlerin büyük çoğunluğu neden belirli kuşaklarda olur? Levha sınırları, Pasifik Ateş Çemberi, Alp–Himalaya kuşağı ve en çok deprem yaşayan ülkeler.
· 7 dk okuma
Kısaca
Depremlerin büyük çoğunluğu tektonik levha sınırlarında olur. Pasifik Okyanusu'nu çevreleyen yaklaşık 40 bin km'lik Ateş Çemberi, dünyadaki depremlerin yaklaşık yüzde 80'ini üretir. Türkiye'nin de içinde bulunduğu Alp–Himalaya kuşağı ise dünyanın ikinci büyük deprem kuşağıdır.
Depremler dünyaya rastgele dağılmaz. Haritaya bakıldığında, depremlerin büyük çoğunluğunun dar şeritler boyunca dizildiği görülür. Bu şeritler, yer kabuğunu oluşturan tektonik levhaların birbiriyle karşılaştığı sınırlardır.
Üç tür levha sınırı
| Sınır türü | Ne olur | Örnek |
|---|---|---|
| Yaklaşan (dalma) sınır | Bir levha diğerinin altına dalar; en büyük depremler burada olur | Japonya, Şili, Endonezya |
| Yanal (transform) sınır | Levhalar yan yana kayar | Kuzey Anadolu Fayı, San Andreas Fayı |
| Uzaklaşan sınır | Levhalar birbirinden ayrılır; genellikle orta büyüklükte depremler | Atlantik Okyanusu ortası, İzlanda |
Pasifik Ateş Çemberi
Pasifik Okyanusu'nu at nalı biçiminde çevreleyen, yaklaşık 40 bin kilometre uzunluğundaki kuşaktır. Yeni Zelanda'dan başlayıp Endonezya, Filipinler, Japonya, Kamçatka, Alaska ve Kuzey Amerika'nın batı kıyısı boyunca Şili'ye kadar uzanır. Dünyadaki depremlerin yaklaşık yüzde 80'i ve kayıtlı en büyük depremlerin neredeyse tamamı bu kuşakta meydana gelir. Adındaki “ateş”, kuşak boyunca dizilen yüzlerce etkin yanardağdan gelir.
Alp–Himalaya kuşağı
Dünyanın ikinci büyük deprem kuşağıdır. Endonezya'dan başlayıp Himalayalar, İran, Türkiye, Yunanistan ve İtalya üzerinden Atlas Dağları'na kadar uzanır. Afrika, Arap ve Hint levhalarının kuzeye, Avrasya levhasına doğru itilmesiyle oluşmuştur. Türkiye'nin depremselliği de bu kuşağın bir parçasıdır. Komşu bölgelerin faylarını Akdeniz ve Orta Doğu fay hatları yazımızda anlattık.
En çok deprem yaşayan ülkeler
- Japonya: Dört levhanın kesiştiği noktada yer alır; dünyadaki büyük depremlerin önemli bir kısmı burada olur. Japonya'nın fay hatları
- Endonezya: Binlerce adası dalma zonları boyunca dizilidir; 2004 Sumatra depremi buradadır.
- Şili: Kayıtlı en büyük deprem olan 1960 Valdivia depremi buradadır. Tarihin en büyük depremleri
- ABD: Alaska ve Kaliforniya başta olmak üzere batı kıyısı. San Andreas Fayı
- Türkiye, İran, Çin ve Nepal: Alp–Himalaya kuşağının yoğun nüfuslu bölümleri.
Levha içi depremler
Depremlerin küçük bir kısmı levhaların iç kesimlerinde olur. ABD'nin orta kesimindeki 1811–1812 New Madrid depremleri buna örnektir. Bu bölgelerde depremler seyrek olduğu için yapılar genellikle depreme hazırlıksızdır.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Ateş Çemberi hangi ülkelerden geçer?
Yeni Zelanda, Endonezya, Filipinler, Japonya, Rusya'nın Kamçatka bölgesi, ABD (Alaska ve batı kıyısı), Kanada, Meksika, Orta Amerika ülkeleri, Kolombiya, Ekvador, Peru ve Şili başlıcalarıdır.
Türkiye Ateş Çemberi'nde mi?
Hayır. Türkiye, dünyanın ikinci büyük deprem kuşağı olan Alp–Himalaya deprem kuşağında yer alır.
Dünyada her yıl kaç deprem olur?
Hissedilmeyenlerle birlikte her yıl yüz binlerce deprem kaydedilir. Bunların büyük çoğunluğu küçüktür; 7 ve üzeri büyüklükteki depremler ise yılda ortalama 15 civarındadır.