Japonya neden bu kadar çok deprem yaşıyor: Fay hatları ve dersler
Dört levhanın kesiştiği Japonya'da Japon Hendeği ve Nankai Çukuru nasıl depremler üretiyor? 2011 Tōhoku depremi, erken uyarı sistemi ve Türkiye için dersler.
· 7 dk okuma
Kısaca
Japonya; Pasifik, Filipin Denizi, Kuzey Amerika ve Avrasya levhalarının kesiştiği yerde bulunur ve okyanus levhaları Japon Hendeği ile Nankai Çukuru boyunca ülkenin altına dalar. En büyük depremi 2011 Tōhoku depremidir (9,0–9,1). Japonya 2007'den beri halka ulusal deprem erken uyarısı gönderir.
Japonya, dünyanın en çok deprem yaşayan ülkelerinden biridir; büyük depremlerin önemli bir bölümü bu ülkede olur. Aynı zamanda depreme en iyi hazırlanmış ülke olarak da kabul edilir. Bu iki gerçek, Japonya'yı Türkiye için önemli bir örnek hâline getirir.
Dört levhanın buluştuğu ülke
Japonya; Pasifik, Filipin Denizi, Kuzey Amerika (Ohotsk) ve Avrasya (Amur) levhalarının kesiştiği yerde bulunur. Pasifik levhası ülkenin doğusunda Japon Hendeği boyunca, Filipin Denizi levhası ise güneyde Nankai Çukuru ve Sagami Çukuru boyunca Japonya'nın altına dalar. Bu dalma zonları, dünyanın en büyük depremlerini üretebilen yapılardır.
Japonya'nın büyük depremleri
| Yıl | Deprem | Büyüklük | Not |
|---|---|---|---|
| 1923 | Büyük Kantō | 7,9 | Tokyo ve Yokohama'da yangınlar; 100 binden fazla can kaybı |
| 1995 | Kobe (Hanshin) | 6,9 | Kent altındaki fayda; yaklaşık 6.400 can kaybı |
| 2011 | Tōhoku | 9,0–9,1 | Dev tsunami; 18 binden fazla ölü ve kayıp |
| 2016 | Kumamoto | 7,0 | Ardışık iki güçlü deprem |
| 2024 | Noto Yarımadası | 7,5 | Yılbaşı günü; kıyıda kalıcı yükselme |
2011 Tōhoku depremi ve tsunamisi
11 Mart 2011'de Japon Hendeği'nde yaklaşık 500 kilometre uzunluğunda bir alan kırıldı. Deprem, Japonya'da kaydedilen en büyük deprem oldu. Can kayıplarının büyük çoğunluğuna sarsıntı değil, bazı noktalarda yüksekliği 30 metreyi aşan tsunami neden oldu. Tsunaminin Fukuşima Daiichi nükleer santralini vurması, felaketi küresel bir krize dönüştürdü. Türkiye kıyıları için tsunami riskini ayrı bir yazıda ele aldık.
Nankai Çukuru: Japonya'nın beklenen depremi
Japonya'nın güneybatısındaki Nankai Çukuru, tarih boyunca yaklaşık 100–150 yılda bir büyük depremler üretti. Japon hükümetinin değerlendirmesine göre önümüzdeki 30 yıl içinde burada 8 ve üzeri bir deprem yaşanma olasılığı yaklaşık yüzde 80'dir. Bu, Türkiye'deki Marmara Fayı tartışmasına çok benzer.
Japonya'dan öğrenilecekler
- Yapı denetimi: Japonya 1981'de deprem yönetmeliğini kökten değiştirdi. 1995 Kobe depreminde ağır hasar görenlerin büyük çoğunluğu bu tarihten önce yapılmış binalardı.
- Erken uyarı: Japonya Meteoroloji Ajansı, 2007'den bu yana halka ulusal ölçekte deprem erken uyarısı gönderir. Uyarı televizyonlara, radyolara ve cep telefonlarına saniyeler içinde düşer. Erken uyarı nasıl çalışır
- Tatbikat kültürü: Her yıl 1 Eylül'de, 1923 Kantō depreminin yıl dönümünde ülke çapında afet tatbikatı yapılır.
- Hazırlık: Japon hanelerinin çoğunda acil durum çantası bulunur. Deprem çantası listesi
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Japonya'da neden bu kadar çok deprem oluyor?
Japonya, Pasifik, Filipin Denizi, Kuzey Amerika ve Avrasya levhalarının kesiştiği noktada yer alır. Okyanus levhalarının Japonya'nın altına dalması çok sayıda ve çok büyük deprem üretir.
Japonya'nın en büyük depremi hangisi?
11 Mart 2011 Tōhoku depremidir. Büyüklüğü 9,0–9,1 olarak hesaplanmıştır ve Japonya'da kaydedilen en büyük depremdir.
Japonya'nın deprem erken uyarı sistemi nasıl çalışır?
Ülke genelindeki yüzlerce sismometre, depremin ilk dalgasını algılar ve büyüklüğü saniyeler içinde hesaplar. Güçlü sarsıntı beklenen bölgelerdeki telefonlara, televizyonlara ve radyolara otomatik uyarı gönderilir.