Kuzey Anadolu Fay Hattı: Geçtiği iller, büyük depremler ve Marmara
Kuzey Anadolu Fay Hattı nereden başlar, hangi illerden geçer? 1939 Erzincan'dan 1999 Gölcük'e batıya ilerleyen deprem dizisini ve Marmara'daki kilitli bölümü anlatıyoruz.
· 8 dk okuma
Kısaca
Kuzey Anadolu Fay Hattı, Bingöl'ün Karlıova ilçesinden Saros Körfezi'ne uzanan, yaklaşık 1.500 km uzunluğunda sağ yanal bir faydır. Erzincan, Tokat, Amasya, Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli ve Marmara Denizi'nden geçer. 1939 Erzincan'dan 1999 Gölcük ve Düzce'ye kadar batıya ilerleyen bir deprem dizisi üretmiştir; Marmara içindeki bölüm hâlâ kırılmamıştır.
Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF), yaklaşık 1.500 kilometre uzunluğuyla Türkiye'nin en uzun ve en etkin fayıdır. Anadolu bloğunun batıya kaçışını taşıyan bu fay, 20. yüzyılda art arda yaşanan büyük depremlerle dünyanın en iyi incelenen faylarından biri hâline geldi.
Kuzey Anadolu Fayı nedir
KAF, sağ yanal doğrultu atımlı bir faydır. Yani fayın iki yakası birbirine göre yatay olarak kayar: Fayın karşısında durduğunuzda karşı taraf sağınıza doğru hareket eder. Bu açıdan ABD'deki San Andreas Fayı ile çok benzerdir. Fayın iki yakası arasındaki ortalama kayma hızı yılda yaklaşık 2–2,5 santimetredir.
Kuzey Anadolu Fay Hattı hangi illerden geçer
Fay, doğuda Bingöl'ün Karlıova ilçesinde Doğu Anadolu Fayı ile buluşur ve Karadeniz kıyısına paralel bir yay çizerek batıya ilerler. Başlıca geçtiği ve etkilediği iller şunlardır:
- Doğu bölümü: Bingöl, Muş (Varto), Erzincan, Sivas, Gümüşhane ve Giresun'un güney kesimleri
- Orta bölüm: Tokat (Niksar, Erbaa), Amasya, Çorum, Kastamonu (Tosya), Çankırı (Ilgaz)
- Batı bölümü: Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli, Yalova, Bursa'nın kuzeyi
- Marmara ve Trakya: Marmara Denizi (İstanbul ve Tekirdağ kıyılarının açıkları), Tekirdağ (Ganos), Çanakkale (Saros Körfezi)
Fay, batıda birkaç kola ayrılır. Kuzey kolu İzmit Körfezi'nden Marmara Denizi'ne girer; güney kolları ise İznik, Bursa ve Biga yarımadası üzerinden Ege'ye uzanır.
Batıya ilerleyen deprem dizisi
KAF'ı dünyaca ünlü yapan, 1939'da başlayan ve 60 yıl boyunca batıya doğru ilerleyen deprem dizisidir. Her büyük deprem, fayın bir bölümündeki gerilimi boşaltırken komşu bölüme ek yük bindirdi ve bir sonraki depremi kolaylaştırdı.
| Yıl | Deprem | Büyüklük |
|---|---|---|
| 1939 | Erzincan | 7,8 |
| 1942 | Niksar–Erbaa | 7,0 |
| 1943 | Tosya–Ladik | 7,6 |
| 1944 | Bolu–Gerede | 7,4 |
| 1951 | Kurşunlu | 6,9 |
| 1957 | Abant | 7,0 |
| 1967 | Mudurnu | 7,1 |
| 1999 | Gölcük (17 Ağustos) | 7,6 |
| 1999 | Düzce (12 Kasım) | 7,2 |
1939 Erzincan depremi, Cumhuriyet tarihinin 2023'e kadarki en ölümcül depremiydi ve yaklaşık 33 bin kişinin hayatını kaybetmesine yol açtı. 17 Ağustos 1999 Gölcük depremi ise gece 03.02'de, Türkiye'nin sanayi kalbinde yaşandı. Resmî rakamlara göre 17 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Üç ay sonra 12 Kasım'da Düzce'de 7,2 büyüklüğünde ikinci bir deprem yaşandı.
Marmara bölümü neden bu kadar önemli
1999 depremi fayı Gölcük'ten Hersek Burnu'na kadar kırdı. Batıda, 1912 Mürefte–Şarköy depremiyle kırılan Ganos bölümüne kadar uzanan Marmara Denizi içindeki parça ise yüzyıllardır büyük bir deprem üretmedi. Bilim insanlarının sismik boşluk adını verdiği bu bölüm, İstanbul'a yakınlığı nedeniyle Türkiye'nin en çok izlenen fay parçasıdır. Ayrıntılar için İstanbul depremi ve Marmara Fayı yazımıza bakabilirsiniz.
KAF üzerinde yaşıyorsanız
- Binanızın zemin etüdünü ve yapım yılını öğrenin.
- Zorunlu deprem sigortanızın (DASK) güncel olduğundan emin olun.
- Ailenizle bir haberleşme planı yapın; Deprem uygulamasının Aile Çemberi, internet kesildiğinde bile yakındaki telefonlar üzerinden yardım çağrısı iletir.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Kuzey Anadolu Fay Hattı nereden başlar, nerede biter?
Doğuda Bingöl'ün Karlıova ilçesinden başlar, Karadeniz'e paralel bir yay çizerek Marmara Denizi'ne ve oradan Saros Körfezi ile Kuzey Ege'ye uzanır.
Kuzey Anadolu Fay Hattı İstanbul'un altından geçiyor mu?
Hayır. Fayın ana kolu, İstanbul'un güney kıyılarının yaklaşık 15–20 kilometre açığından, Marmara Denizi'nin içinden geçer. Ancak bu mesafe, büyük bir depremde İstanbul'un güçlü biçimde sarsılması için yeterince yakındır.
Kuzey Anadolu Fayı yılda ne kadar hareket eder?
Fayın iki yakası arasındaki ortalama hareket yılda yaklaşık 2–2,5 santimetredir. Fay kilitli olduğu sürece bu hareket deprem olarak birikir.